Sloveni su titulu cara u sopstvenoj svesti ipak povezivali sa titulom imperatora, odnosno vasilevsa u grčkom prevodu, a nepisanim pravilom kralja je na rang cara mogao da uzdigne samo patrijarh, odnosno, samo poglavar pomesne crkve koja nije podložna nijednoj drugoj
Bugarska patrijaršija je sredinom XIV veka postojala već nekoliko stoleća unazad, ali su Srbi imali samo autokefalnu arhiepiskopiju u okviru Carigradske patrijaršije. To se nije uklapalo u ambiciozne planove Dušana Silnog koji je želeo da stvori realnu uniju između Srba i Grka, odnosno da objedini dve države u jednu.
Ta superdržava nije mogla biti ništa drugo osim carstva, i to u svom punom smislu i značenju: imperija, ona jedna i jedina pred Bogom.
Pošto je Romeje na to mogao da natera samo silom (nije mogao očekivati da će ga oni sami krunisati za vasilevsa), Dušan je u Skoplju na Cvijeti 1346. godine izveo proglašenje pećkog arhiepiskopa Joanikija II za srpskog patrijarha, a Srpsku crkvu uzdigao na rang patrijaršije. Da se razumemo, nije on lično to učinio, formalno je to uradilo srpsko sveštenstvo, ali je jasno ko je iza toga stajao i zašto.
Tom činu prisustvovali su svi srpski mitropoliti, episkopi i igumani, predstavnici Svete Gore i Ohridske arhiepiskopije (na čelu sa arhiepiskopom Nikolom) čija je teritorija već duže vreme bila u sklopu Srbije, ali i pojedini grčki episkopi sa novoosvojenih teritorija. Konačno, tu je bio i bugarski patrijarh Simeon kao specijalni gost sa svojim episkopima (Bugarska je nakon Bitke kod Velbužda 1330. godine pa do Dušanove smrti praktično bila srpski vazal).
Nedelju dana kasnije, 16. aprila, isto u Skoplju, srpski i bugarski patrijarh zajedno sa ohridskim arhiepiskopom, krunisali su Dušana za cara Srba i Grka. Bez prethodnog čina ovaj ne bio moguć, niti bi prethodni čin bio izvršen da nije postojala namera za ovaj.
Sve ovo je bilo izvedeno potpuno nekanonski, jer je Pećka arhiepiskopija bila pod Carigradskompatrijaršijom i nije se mogla uzdići bez carigradske dozvole i saglasnosti kao što je i Sveti Sava vek i po ranije morao da dobije saglasnost carigradskog patrijarha za autokefalnost (isti problem Srpska pravoslavna crkva danas ima sa takozvanom Makedonskom pravoslavnom crkvom).
Međutim, iz ovog ili onog razloga, verovatno političkog, tek, Carigrad nije odmah proaktivno reagovao iako nije priznao ono što se desilo; reagovaće tek četiri godine kasnije (istoričari smatraju na jesen 1350. godine) jednim drastičnim potezom koji je verovatno potpuno ošamutio sve srpske crkvene velikodostojnike i naterao ih da se dobro zamisle nad onim što rade (iako su bili svesni da je taj grčki potez zapravo spletka cara Jovana Kantakuzina).
Carigradski patrijarh Kalist I bacio je anatemu i prokletstvo na cara Dušana, patrijarha Joanikija II i na celi srpski narod, i sve nas izopštio iz Pravoslavne katoličanske crkve. Od tog trenutka nadalje, Pećka patrijaršija je prestala da liturgijski opšti sa ostatkom Pravoslavne crkve i time je prestala da bude njen deo.
Dušan, kao ni sveštenstvo, nije ostao ravnodušan i pokušao je da izgladi spor, ali nije uspeo pa je umro praktično u šizmi sa Pravoslavnom crkvom.
Stvari su počele da se menjaju 1364. godine Kalistovom smrću i oblakom turske opasnosti koji se polako ali sigurno nadvijao nad Balkanom. Napore ka pomirenju posebno su ulagali novi pećki patrijarh Sava IV, i despot Jovan Uglješa iz kuće Mrnjavčević koji je maja 1371. godine unilateralno sve eparhije iz svojih oblasti izdvojio iz Pećke patrijaršije i vratio Carigradskoj, što Sava IV nije hteo da prihvati pa nije ni dao svoj potpis zbog čega je ostatak naše Crkve ostao u šizmi i pod anatemom. Uglješa je nedugo potom poginuo u Maričkoj bici.
Zanimljivo je što je teret prokletstva najteže padao Srbima na Svetoj Gori, posebno nakon pomenute bitke kada se Atos vratio pod kontrolu Vizantije zbog kolapsa Srpskog carstva; naši monasi su živeli izmešano sa Grcima po brojnim manastirima, ali Grci sa njima nisu ni hteli ni smeli da se pričešćuju jer prosto nismo bili u sklopu Pravoslavne crkve i bili smo pod anatemom.
Zato ne čudi što je inicijativa za konačno izmirenje potekla baš sa Atosa, od starca Isaije koji je bio rodom iz Polimlja; on je u Carigradu pokrenuo priču pa 1374. godine otišao kod kneza Lazara koji ga je uputio na Savu IV. Sava ponovo nije bio spreman na izmirenje, verujući da su izopštenje i anatema bili nepravedna i zlobna grčka osveta, ali je na kraju pristao.
Isaija se potom vratio romejskom caru i patrijarhu u Konstantinopolj i sve utanačio nakon kraćeg zbora; odlučeno je da se skine prokletstvo sa svih bivših srpskih careva i patrijaraha, sa svih živih i mrtvih pripadnika Srpske crkve, te da se prizna kanoničnost Pećke patrijaršije koja nikome nije podložna; zauzvrat, traženo je samo to, da Srbi ne zbacuju grčke mitropolite ako ponovo osvoje romejske krajeve.
Prema tome, anatema i prokletstvo su skinuti, ali nekako se stiče utisak da je od tog trenutka pa sve do današnjeg dana sudbina Srba u slobodnom padu.
